Skip to content

Categories:

Claudel

Het verslag van Brodeck (2008)Le Rapport de Brodeck (2007)

Ik ben geen verhalenverteller. Dit verhaal – als het ooit gelezen zal worden – is daar afdoende bewijs van. Ik spring almaar vooruit en keer weer terug, ik spring over de draad van de tijd alsof het een horde is, ik verdwaal op zijsporen en misschien verzwijg ik per ongeluk wel de essentie. Als ik de pagina’s van mijn verhaal herlees, besef ik dat ik dwars door de woorden heen loop als opgejaagd wild dat zigzaggend wegvlucht en de honden en jagers die hem nazitten op een dwaalspoor probeert te brengen.’ Philippe Claudel, Het verslag van Brodeck [FB 13/10/2015]

De hoofdpersoon is Brodeck, die zichzelf duidelijk introduceert: ‘Mijn naam is Brodeck en ik heb er niets mee te maken.’
Hij heeft zijn ouders in een oorlog verloren en is meegenomen en opgevoed door Fédorine. Ze hebben zich als twee vreemdelingen gevestigd in een klein bergdorp. Aanvankelijk weten ze te integreren. Hij gaat zelfs op kosten van de gemeenschap studeren en ontmoet zijn vrouw Emélia, die met hem mee teruggaat naar zijn bergdorp. In een nieuwe oorlog wordt Brodeck echter meegenomen en brengt hij jaren door in een concentratiekamp, waar hij leert dat hij niets is. Alleen zijn liefde voor zijn vrouw en het meisje Poupchette geeft hem de kracht om na de oorlog terug te keren en zijn oude leven en administratieve baan weer op te pakken.
Maar dan bezoekt een vreemdeling het afgelegen dorp. Hij wordt de Anderer genoemd. De dorpelingen accepteren hem niet in hun gemeenschap en dat resulteert er uiteindelijk in, dat hij wordt vermoord in de herberg. Brodeck is er als enige niet bij en daarmee begint het verhaal: ‘Mijn naam is Brodeck en ik heb er niets mee te maken.’ Brodeck wordt benoemd tot geschiedschrijver. Hij moet een gedetailleerd verslag schrijven over deze gebeurtenis, zodat het in het archief kan worden opgeborgen en vergeten. Maar tijdens het schrijven herinnert hij zich weer al de wreedheden die hem zijn aangedaan en wat de vrouwen die hij liefheeft tijdens zijn afwezigheid is overkomen. Argwaan, teleurstelling en ongerustheid beheersen zijn gedachten. Zo lopen het ‘objectieve; verslag over de moord en zijn persoonlijke levensverhaal als twee sporen naast elkaar. Als ze elkaar kruisen dan besluit hij om te vertrekken met zijn drie vrouwen met dezelfde handkar waarmee hij ooit met zijn stiefmoeder in het dorp aankwam: ‘Ik heb mijn schrijfmachine in het huis achtergelaten. Die heb ik niet meer nodig. Voortaan schrijf ik in mijn hoofd. Een intiemer boek is er niet. Niemand zal het kunnen lezen. Ik hoef het niet te verstoppen. Het is onvindbaar, voor altijd.’ En zo vertrekt hij en stapt hij uit de geschiedenis en eindigt dit magistrale werk, dat het belangrijkste en meest indringende en actuele werk van Claudel genoemd kan worden. [FB 18/10/2015]

De winter van het leven (2013)

Paul, de hoofdpersoon in de film ‘Avant l’hiver’, is een neuroloog, die een drukke baan heeft, maar daarentegen geen tijd voor zelfreflectie. Hij heeft voor de buitenwereld alles (een mooi huis, een goede baan, een mooie vrouw), maar inwendig is hij leeg. Hij staat aan de vooravond van de winter, die onaangekondigd met zijn kilte zijn intrede doet in zijn leven: ‘Ik heb nooit ergens van gedroomd, dat zal het zijn. Het leven overkwam me gewoon.’ Door de ontmoeting met de jonge vrouw Lou, die aan het begin van haar leven staat, vraagt hij zich af of hij wel de juiste keuzes heeft gemaakt. Ook zijn burn-out geeft hem tijd om na te denken. Zijn vrouw Lucie zit eveneens gevangen in het glazen huis van haar rijkdom, dat weinig ruimte en vrijheid biedt voor groei en iets dat op echte liefde zou kunnen lijken. Beiden zijn eenzaam en hoe zij hiermee omgaan wordt als menselijk drama door de regisseur en schrijver Philippe Claudel liefdevol gefilmd. Daarnaast is het verhaal ook een detective, die begint en eindigt met de dood van Lou. Maar het drama, beïnvloed door de films van Sautet, vormt het humane hart van deze intrigerende film. [FB 8/10/2015]

Geuren (2012) ~ Parfums (2012)

Het werk ‘Geuren’ van Philippe Claudel bestaat uit 63 korte verhalen, op alfabetische volgorde gerangschikt, waarin middels geur het retroscentische geheugen wordt geactiveerd en emotionele gevoelens en herinneringen worden opgeroepen. Claudel dipt met Proustiaanse verbeeldingskracht de zachte, schelpvormige Madeleine in de geurige lindebloesemthee en heel het landschap van zijn geboorteplaats Dombasle-sur-Meurthe ontvouwt zich met de bossen, de akkers, de huizen, de toebereidingen in de keukens, de mensen en de dieren. De particuliere geur- en smaakervaringen voeren ons terug in de tijd, waarin de schrijver kind was en toont ons de rijke bakermat van zijn schrijverschap. Dit is het meest persoonlijke werk van Claudel, dat langzaam, tergend langzaam gelezen dient te worden, zodat de geur van de in de vijzel tot poeder gestampte kaneel je als een olfactorische melodie naar het hoofd stijgt. [FB 31/10/2015]

 

Citaat uit Geuren


Ik zou urenlang bij het grote vuur kunnen blijven zitten, om me eraan te verwarmen en me ermee te laten doordrenken, om mijn huid, kleren en haar te impregneren met de knapperende geur van verbrand hout en om naar de instortingen te kijken die plotselinge, apocalyptische vlammen en ontelbare rode, gouden en helgele vonken opwerpen, die ik later zal terugzien op de schilderijen van Monsù Desiderio. Philippe Claudel, Geuren [FB 28/10/2015]

 

Citaat uit Geuren

Ik hou van mist, want die stelt me in staat om door te dringen in het diepst van mezelf. Als ik aan het wandelen ben en de natuur me alleen haar buitenste rand laat zien, die zelf ook nog met een onzichtbaar vlakgom is bewerkt, wordt de wereld gereduceerd tot een projectie van de geest, tot een vrij koude, doordringende veronderstelling. Ik ben alleen. Volstrekt alleen, en ik trek me terug in die gedachte als een slak in zijn huisje. De ondoorzichtige aanwezigheid van de mist, die hier en daar volgens een onontcijferbare logica nog net wordt doorboord door lichtere vlekken die je het gevoel geven dat er verderop lichtbronnen zijn, suggereert een op handen zijnd einde van de wereld, maar dan goedaardig, zonder grote gevolgen, zonder leed. Áls door koude enfleurage bevrijdt de mist alle potentiële en onontloken geuren, en saboteert zo het landschap van alledag, waardoor je het op een geheel andere manier gaat zien en ruiken.‘ Philippe Claudel, Geuren [FB 25/10/2015]

Kleine fabriek van droom en werkelijkheid (2009)Petite fabrique des rêves et des réalités (2008)

Philippe Claudel heeft zijn eigen verhaal prachtig verfilmd. Het gaat over Léa die haar oudere zus Juliette na 15 jaar weer terugziet en bij zich in huis neemt. Dit tot ongenoegen van Luc, de man van Léa, die aangeeft, dat hij een vrouw die in de gevangenis heeft gezeten voor moord op haar kind niet graag in huis heeft. Ze moeten immers ook denken om hun twee geadopteerde kinderen. Maar Léa wil hernieuwd contact met haar zus. Het Franse liedje ‘Il y a longtemps que je t’aime‘ staat hier symbool voor. Op het eind wordt duidelijk, dat niet alles is wat het lijkt. Juliette heeft slechts gehandeld uit altruïstische motieven, want haar zoontje was ongeneeslijk ziek. Een prachtige film en er is ook nog een bijzonder boek. Het boek is in feite een filmscript dat ook ingaat op de totstandkoming van de film en de rol van Claudel als cineast en bevat zwartwit foto’s en schetsen. Het is uitgegeven onder de poëtische naam: ‘Kleine fabriek van droom en werkelijkheid’. [FB 2/10/2015]

 

 

Tot ziens, meneer Friant (2010)Au revoir Monsieur Friant (2006)

In de film ‘Il y a longtemps que je t’aime’ bezoekt Juliette voor het eerst weer een museum. Het gaat om het Musée des beaux-arts in Nancy. Haar aandacht wordt getrokken door een schilderij van Emile Friant met als titel ‘Het verdriet’, waarop geheel in zwarte kleding gehulde, rouwende vrouwen staan afgebeeld. Claudel heeft twee jaar voor het verschijnen van deze film een prachtig werk geschreven met als titel: ‘Tot ziens, meneer Friant’. Van alle werken van Claudel is dit werk naar mijn mening het meest poëtisch. Hij schrijft met weemoed over zijn jeugd en zijn grootmoeder, die hij elke dag na schooltijd opzocht: ‘Grootmoeder is tussen de regels gaan zitten terwijl ik aan het schrijven was, zoals ze in haar oude fauteuil ging zitten om sokken en overhemden te verstellen, en zo was het goed.’ De verhalen worden geïntensiveerd door de verhalen over de schilderijen van de vergeten schilder Emile Friant. De uitstapjes van de hoofdpersoon naar het museum in Nancy, de beschrijving van de schilderijen van Friant en de prachtige illustraties maken dit boek tot een bijzonder kleinood. [FB 4/10/2015]

De wereld zonder kinderen (2007)Le monde sans les enfants et autres histoires (2006)

Kinderen die vertrekken, omdat er niet aan hun infantiele eisen wordt voldaan. Een opa die van zijn kleinkind het advies krijgt om een dutje te gaan doen, omdat zijn verhaaltjes kletspraat zijn. Het zijn maar enkele voorbeelden uit de bundel ‘De wereld zonder kinderen’ met 20 korte verhalen van Philippe Claudel. Het boek is leuk geïllustreerd door Pierre Koppe. Veel bekende schrijvers hebben ten minste één kinderboek op hun naam staan, maar niet allen slagen erin een klassieker te schrijven. Deze korte verhalen zijn aardig, maar niet erg verrassend. Bijzonder vond ik wel de korte vragen van een dochter aan haar vader.

‘Papa, wat is de hemel?
Een onbegrensde, ongedeelde ruimte
Een grote droom, een nacht vol dag
Zonder einde of verlangen’

 

Als je je dan realiseert, dat Claudel dit werkje heeft opgedragen aan zijn eigen dochter (mijn prinsesje), dan besef je dat zij het in deze turbulente tijd getroffen heeft met zo’n wijze, bedachtzame en begripvolle vader. Claudel gunt ons als lezer een korte blik in onze kindertijd en laat ons door deze vraag even ervaren hoe open en vol verwachting wij eens naar de hemel keken. [FB 24/10/2015]

Het kleine meisje van meneer Linh ~ La Petite Fille de Monsieur Linh (2005)

De hoofdpersoon meneer Linh is na het bombardement op zijn dorp, waarbij zijn zoon en diens vrouw zijn omgekomen, gevlucht naar het buitenland met zijn kleindochter. Het verhaal begint als hij op de achtersteven van een boot staat en ziet hoe zijn vaderland steeds verder van hem verwijderd raakt. In het land van aankomst komt hij terecht in een asielzoekerscentrum waar zijn kleinkind het enige is dat hem op de been houdt. Hij verzorgt, kleedt en voedt het meisje, dat naar de naam Sang diû luistert. Als hij op een dag een wandeling maakt en uitrust op een bankje in het park ontmoet hij meneer Bark. Meneer Bark heeft pas zijn vrouw verloren en is kinderloos. Ze raken met elkaar bevriend al spreken ze elkaars taal niet. Maar de opvang wordt na een korte periode gesloten en meneer Linh wordt in een bejaardentehuis geplaatst met zijn kleine meisje. Maar hij wil niet opgesloten zitten en ontsnapt op een dag om op zoek te gaan naar zijn enige vriend.

 

Als hij na een lange tocht enkel gehuld in een kamerjas aan de overkant van de snelweg zijn vriend ziet dan roep hij het enige woord dat hij kent ‘Goedendag’ om op enkele meters afstand van zijn vriend door een auto geraakt te worden. Hij overleeft het ongeluk en zijn vriend legt het kleine meisje, dat door de klap ver weg is geslingerd op zijn borst. Dan wordt het de lezer duidelijk, dat meneer Linh niet zijn kleindochter heeft meegenomen op zijn lange tocht, zij is evenals haar ouders gedood, maar enkel haar ongeschonden pop. [FB 21/10/2015]

Grijze zielen (2004)Les âmes grises (2003)

Philippe Claudel is naast schrijver ook filmregisseur. Hij maakte onder meer de films: ‘Il y a longtemps que je t’aime’ en ‘Comme l’hiver’. Maar hij heeft ook een eigen werk verfilmd: ‘Grijze zielen’. Dat levert een prachtig resultaat op zeker als je eerst het boek leest en dan de film gaat zien. ‘Grijze zielen’ gaat zoals alle boeken van Claudel niet in de eerste plaats over de dood of over moord, maar over menselijke motieven.
De hoofdpersoon, een politieman, heeft zijn jonge vrouw Clémence in het kraambed verloren en is achtergebleven met hun kind. Een thema dat Claudel overigens ook beschrijft in ‘Zonder mij’. Hij probeert na twintig jaar de moord op de tienjarige dochter van de restauranteigenaar, Belle de Jour, te achterhalen. Wie het heeft gedaan is de centrale vraag. Hij verdenkt de procureur die haar als laatste heeft gezien. Als ook de mooie onderwijzeres, Lysia, die op het landgoed van de procureur woont, dood wordt aangetroffen (moord of zelfdoding) is de procureur namelijk een mogelijk suspect. Hij was tevergeefs verliefd op haar ‘als een grote zieke hommel die door honing wordt gelokt’ en zijn afwijzing kan een motief zijn geweest.

Maar is de procureur, die ook zijn vrouw, Clélis, op jonge leeftijd heeft verloren de dader of enkel een getourmenteerde ziel. Dat mensen niet zonder meer zwart of wit zijn, maar grijze zielen, verklaart de titel.
Aan het eind van de roman en de film wordt duidelijk, dat de hoofdpersoon het verhaal vertelt aan zijn overleden vrouw om haar op te biechten, dat hij zelf de dood van hun kind op zijn geweten heeft: ‘Ik wist dat ik mijn verhaal vandaag zou afsluiten. De karabijn ligt nu vlak naast me. Buiten is het helder en licht. Het is vandaag maandag. Het is ochtend. Dat was het. Verder heb ik niets te zeggen. Ik heb alles vertel, alles opgebiecht. Het werd tijd. Nu kan ik naar je toe.’ [FB 11/10/2015]

[youtube https://www.youtube.com/watch?v=CIdRZWdRQDQ?rel=0&w=300&h=225] (niet meer beschikbaar)

Zonder mij  (2005) ~ J’abandonne (2000)

De hoofdpersoon in ‘Zonder mij’ van de Franse schrijver Philippe Claudel heeft zijn vrouw ten gevolge van een ongeluk verloren en is achtergebleven met zijn dochtertje van bijna twee jaar. Hij heeft voor overdag een oppas geregeld en ziet zijn dochtertje alleen ’s-avonds. Dat zijn voor hem de mooiste momenten en voor de lezer de mooiste fragmenten: ‘Een paar dagen geleden was ik jarig. Ik had je niets anders te bieden dan een vader vol zelfbeklag die als hij in de spiegel kijkt een een leeg en zielloos gezicht denkt te zien. Wat moet ik je nog zeggen behalve dat ik geen kracht meer heb? Dat het me moeite kost te lopen, adem te halen en naar buiten te gaan. Dat het me pijn doet het leven in te moeten stappen. Dat je moeder bij haar vertrek de helft van mij heeft meegenomen.’
In zijn werk in het ziekenhuis wordt hij dagelijks met de dood geconfronteerd. Hij vangt met zijn collega mensen op, die net een dierbare hebben verloren. Hun doel is dat ze toestemming geven om het lichaam van de overledene af te staan aan de wetenschap. Ze treden beroepsmatig en koelbloedig op als ‘hyena’s’ wachtend op hun prooi. Door het verlies van zijn vrouw is hij cynisch geworden en ervaart de wereld vanuit de metro waarmee hij dagelijks reist als walgelijk. Dat levert slecht beschreven scènes op met banaal taalgebruik.
Op de dag waarop het verhaal zich afspeelt praten ze met een vrouw die net haar dochter heeft verloren. Er is gedurende het gesprek iets in hem dat breekt en hij probeert om te praten over zijn eigen verlies en het leven dat zonder hem zoveel beter zou zijn. Hij realiseert zich dan dat zijn dochter nog leeft en dat hij nog verder wil leven voor haar. [FB 1/10/2015]
Alles waar ik spijt van heb (2010)Quelques-uns des cent regrets (1999)
In het werk ‘Alles waar ik spijt van heb’ beschrijft Claudel hoe een man terugkeert naar zijn geboortedorp. De aanleiding is de begrafenis van zijn moeder met wie hij zestien jaar geen contact heeft gehad. Hij beschrijft het dorp, de regen en de wateroverlast en de mensen, die al hun hele leven in het dorp wonen. Tijdens zijn verblijf denk hij terug aan zijn jeugd en zijn jonge moeder in haar jurk met kersenbloesem. Hij denkt ook aan het moment, waarop hij achter de waarheid over zijn vader kwam. Zijn vader was geen oorlogsheld, maar een onbekende en zijn moeder voor hem vanaf dat moment een gevallen vrouw. Maar als hij zijn moeder terugziet in het mortuarium vervalt zijn kritiek: ‘Nu ik haar zo zag, leek het alsof ik haar terugzag zoals ik haar kende van lang geleden, wanneer we naar de stad gingen en zij zich bij uitzondering herinnerde dat ze nog altijd jong en mooi was en op haar gezicht de geparfumeerde make-up durfde opbrengen die ze in een oude koektrommel bewaarde.
Ze liet haar eeuwige blauwe jasschort voor wat die was en trok haar kersenjurk aan: zo verdween ze als bij toverslag uit haar wereld vol strijkgoed en met vuil water gevulde wasbakken om een paar uur lang vrolijk, licht en stralend te zijn.’ Als hij na de begrafenis van zijn moeder nog eenmaal terugkeert naar zijn geboortehuis wordt hij bedwelmd door de geur van vervlogen herinneringen. Als hij buitenkomt ziet hij dat het water van zijn verdriet zich terug heeft getrokken. Zijn verlies en pijn zijn ingekapseld tot parels en daarmee losgelaten stukjes schitterende pijn geworden. [FB 6/10/2015; 17/5/2013]]
 Volgt:
Het onderzoek (2011)  ~ L’Enquête (2010)
Rivier van vergetelheid (2006) ~ Meuse l’oubli (1999)
Kleine mechanieken (2014) ~ Les petites mécaniques (2002)